ਬੈਲਜੀਅਮ ( Paramjit singh ) ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ Sint-Truiden ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਯੂਰਪ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਐਤਵਾਰ 20 ਸਤੰਬਰ 2026 ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਮਾਗਮ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਮਾਗਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਹਾਦਰ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਤੋਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਯੂਰਪ ਦੇ ਜੰਗੀ ਮੈਦਾਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵੇਰੇ 10:30 ਵਜੇ Begraafplaats Schurhoven ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਯਾਦਗਾਰ ਕੋਲ ਇਕੱਠ ਹੋਵੇਗਾ, 11:00 ਵਜੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਮਾਰੋਹ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ 11:30 ਵਜੇ ਸਿੱਖ ਮੰਦਰ ਵੱਲ ਪੈਦਲ ਮਾਰਚ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਸਮਾਗਮ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਲਈ ਲੰਗਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।

ਸਿੱਖ ਸੈਨਿਕਾਂ ਅਤੇ ਬੈਲਜੀਅਮ ਦਾ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਸ਼ਤਾ 1914 ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਛਿੜੀ ਤਾਂ ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਾਜ ਅਧੀਨ ਸੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸੈਨਿਕ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਫੌਜ ਨੂੰ ਯੂਰਪ ਦੇ Western Front ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪਈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀਆਂ Lahore ਅਤੇ Meerut ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤੇ ਯੂਰਪ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਸਤੰਬਰ 1914 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਿਕ ਫਰਾਂਸ ਪਹੁੰਚਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੀ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਰਾਂਸ ਅਤੇ ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੇ ਜੰਗੀ ਮੋਰਚਿਆਂ ਉੱਤੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਅਕਤੂਬਰ 1914 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੇ Ieper, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ Ypres ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ। First Battle of Ypres ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਜਰਮਨ ਫੌਜ ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਲੜਾਈ ਹੋਈ। ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ, ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਸਲਮਾਨ, ਡੋਗਰੇ, ਗੋਰਖੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਜਵਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ ਦੋ ਫੀਸਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੀ manpower ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ 20 ਫੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਆਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੈਨਿਕਾਂ ਲਈ ਯੂਰਪ ਦੀ ਜੰਗ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਦੁਨੀਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਯੂਰਪ ਆਏ ਸਨ। ਬੈਲਜੀਅਮ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਕੜਾਕੇ ਦੀ ਠੰਢ, ਬਰਫ਼, ਲਗਾਤਾਰ ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਚਿੱਕੜ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ trenches ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਨ। ਸੈਨਿਕ ਕਈ-ਕਈ ਦਿਨ ਖਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਸਾਹਮਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ, ਤੋਪਾਂ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨਗਨਾਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਠੰਢ, ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ Western Front ਉੱਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨਿਭਾਈਆਂ।

1915 ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿੱਖ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਫਰਾਂਸ ਅਤੇ ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵੱਡੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਮਾਰਚ 1915 ਦੀ Battle of Neuve Chapelle ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਖਾਸ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ Lahore ਅਤੇ Meerut ਡਿਵੀਜ਼ਨਾਂ ਦੇ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ casualties ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਇਸੇ ਸਾਲ Second Battle of Ypres ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਇਕਾਈਆਂ ਬੈਲਜੀਅਮ ਦੇ ਮੋਰਚੇ ਉੱਤੇ ਲੜੀਆਂ। ਜੰਗ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਸੈਨਿਕ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਕਈ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ ਅਤੇ ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।

ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 13 ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੈਨਿਕ ਜਾਂ ਸਹਾਇਕ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ। ਭਾਰਤੀ ਫੌਜ ਸਿਰਫ਼ ਫਰਾਂਸ ਅਤੇ ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਹੀਂ ਲੜੀ, ਸਗੋਂ Gallipoli, Mesopotamia, ਪੂਰਬੀ ਅਫਰੀਕਾ ਅਤੇ Middle East ਸਮੇਤ ਕਈ ਹੋਰ ਮੋਰਚਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਤਾਇਨਾਤ ਰਹੀ। ਸਿੱਖ ਰੈਜੀਮੈਂਟਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਮੋਰਚਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧਾਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਫ਼ ਪੰਜਾਬ ਜਾਂ ਭਾਰਤ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਬੈਲਜੀਅਮ, ਫਰਾਂਸ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।

ਇੱਕ ਅੰਕੜਾ ਅਕਸਰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਮਾਗਮਾਂ ਦੌਰਾਨ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ 83,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਖ ਸੈਨਿਕ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ 83,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਪੱਗਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਅਤੇ 100,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅੰਕੜਾ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ 1914 ਤੋਂ 1918 ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਲਈ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਵੀ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਬੇਹੱਦ ਵੱਡਾ ਸੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪ ਦੇ ਜੰਗੀ ਮੈਦਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਅੱਜ ਵੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡਾਂ, ਕਬਰਸਤਾਨਾਂ ਅਤੇ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵੀ Ieper ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਯਾਦਗਾਰਾਂ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਕਬਰਸਤਾਨ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਹਰ ਸਾਲ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰਾ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਯਾਦਗਾਰੀ ਸਮਾਗਮ ਕਰਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਬੈਲਜੀਅਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਹੀਆਂ ਸਿੱਖ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸ ਹੋਰ ਵੀ ਖਾਸ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਉਹ ਅੱਜ ਆਪਣਾ ਘਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸੈਨਿਕ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ।

20 ਸਤੰਬਰ 2026 ਨੂੰ Sint-Truiden ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਸਮਾਗਮ ਇਸੇ ਸਾਂਝੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਕ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਹੈ। ਸਵੇਰੇ Schurhoven ਕਬਰਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਗਤ ਮਾਰਚ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਉੱਥੇ ਅਰਦਾਸ ਅਤੇ ਸਮਾਗਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਗਤ ਲਈ ਲੰਗਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਦਿਨ ਸਿਰਫ਼ ਜੰਗ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਦਾ ਦਿਨ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ, ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਆ ਕੇ ਯੂਰਪ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣੇ। ਇੱਕ ਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਅੱਜ ਵੀ ਜ਼ਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਦੀ ਰਹੇਗੀ ਕਿ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।

Paramjit singh kang

Sidak Official — ਹੱਕ ਸੱਚ ਦੀ ਆਵਾਜ਼